Slaytlar ve Metin Dökümü
Slayt 1 / 20
Borderline Kişilik Bozukluğunun Tedavisine Yönelik Farmakolojik Çerçeve.
Kaynaklar:
- Paul S. Links, M.D., F.R.C.P.C.
Slayt 2 / 20
Başlamadan önce şunu belirtmek gerekir: Borderline kişilik bozukluğunun tedavisi için onay almış herhangi bir ilaç bulunmamaktadır. Bu, bozukluğun temel bir özelliğidir. Birleşik Krallık NICE Kılavuzları, ilaçların bozukluğun kendisi için kullanılmaması gerektiğini tavsiye etmektedir. Avustralya Kılavuzları da bozukluğun kendisi için ilaç kullanılmaması gerektiğini önermektedir. 2024 yılında yayımlanan Amerikan Psikiyatri Birliği rehber belgesi ise ilaçların hedeflenmiş bir yaklaşım olarak kullanılabileceğini öne sürmektedir; bu konuya konuşmamızın ilerleyen bölümlerinde geri döneceğiz.
Kaynaklar:
- American Psychiatric Association. (2024). The American Psychiatric Association practice guideline for the treatment of patients with borderline personality disorder. American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890428009
- National Health and Medical Research Council. (2013). Clinical practice guideline for the management of borderline personality disorder. Australian Government. https://tinyurl.com/bdh4s6pu
- National Institute for Health and Care Excellence. (2009, January 28). Borderline personality disorder: Recognition and management (NICE Guideline No. 78). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK608565/
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 3 / 20
Bu rehberliğin ortaya çıkmasının temel nedeni, borderline hastalarında polifarmasinin sıklıkla gözlemlenmesidir. Mary Zanarini, hastaların yaklaşık %10’unun beş veya daha fazla eş zamanlı psikotrop ilaç kullandığını, %20’sinin dört veya daha fazla, %40’ının ise üç veya daha fazla eş zamanlı psikotrop ilaç kullandığını ortaya koymuştur. Adölesanlar üzerinde yapılan yakın tarihli bir çalışmada, borderline kişilik bozukluğu tanısı alan adölesanların %80’inin iki veya daha fazla türde psikotrop ilaç kullandığı saptanmıştır. Hasta özel bir klinikte takip ediliyorsa bu oran görece daha düşük olmakla birlikte, yine de yaygın bir bulgudur.
Kaynaklar:
- Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Hennen, J., & Silk, K. R. (2004). Mental health service utilization by borderline personality disorder patients and Axis II comparison subjects followed prospectively for 6 years. The Journal of Clinical Psychiatry, 65(1), 28–36. https://doi.org/10.4088/JCP.v65n0105
- Hauryski, S., Potts, A., Swigart, A., Babinski, D., Waschbusch, D. A., & Forrest, L. N. (2024). Characterizing psychopharmacological prescribing practices in a large cohort of adolescents with borderline personality disorder. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 11, Article 17. https://doi.org/10.1186/s40479-024-00262-3
Slayt 4 / 20
Bu bulgu son derece önemlidir; zira polifarmasi, kilo alımı, sedasyon ve diğer advers etkiler gibi zararlara yol açmaktadır.
Kaynaklar:
- Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Hennen, J., & Silk, K. R. (2004). Mental health service utilization by borderline personality disorder patients and Axis II comparison subjects followed prospectively for 6 years. The Journal of Clinical Psychiatry, 65(1), 28–36. https://doi.org/10.4088/JCP.v65n0105
- Hauryski, S., Potts, A., Swigart, A., Babinski, D., Waschbusch, D. A., & Forrest, L. N. (2024). Characterizing psychopharmacological prescribing practices in a large cohort of adolescents with borderline personality disorder. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 11, Article 17. https://doi.org/10.1186/s40479-024-00262-3
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 5 / 20
Borderline hastalarla ilaç reçeteleme sürecini ele alan önemli bir nitel çalışma, Rogers ve Acton’ın 2012 tarihli çalışmasıdır. Bu çalışmada, hastaların ilaç kararları da dahil olmak üzere tedavi kararlarına çoğunlukla dahil edilmediği görülmüştür. Hastalar, borderline kişilik bozukluğundan iyileşme süreçlerinde iki farklı yol tanımlamıştır. Bir grup hasta, ilaçların iyileşmeleri için gerekli olmadığını hissetmiştir; bu hastalar ilaç denemiş ancak yararlı bulmamış olabilir. Bu hastalarda iyileşme yaklaşımlarını desteklemek büyük önem taşımaktadır. Hastalar çoğunlukla düzenli ilaç kullanmadan da başarılı olabilmektedir; bu durumda gereksiz ilaçların azaltılması veya kesilmesi konusunda yönlendirici bir rol üstlenebilirsiniz. Diğer bir grup hasta ise iyileşmelerinin bazı ilaçların yardımını gerektirdiğini düşünmüştür. Bu bağlamda, ilaçların iyileşmelerine, özellikle de işlevselliklerine katkı sağlayabileceği durumlarda hastaları desteklemek önemlidir; bugün ele alacağımız konu olan uygun farmakoterapi seçimi de bu noktada devreye girmektedir.
Kaynaklar:
- Rogers, B., & Acton, T. (2012). 'I think we're all guinea pigs really': A qualitative study of medication and borderline personality disorder. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 19(4), 341–347. https://doi.org/10.1111/j.1365-2850.2011.01800.x
Slayt 6 / 20
Şimdi semptom hedefleri ve ilaç türleri hakkında bazı bilgiler paylaşacağız; ancak genel bir özet olarak şunu belirtmek gerekir: Duygudurum dengeleyiciler, borderline kişilik bozukluğunda görülen duygudurum dengesizliği üzerinde muhtemelen etkili değildir. Hastalara da genellikle şunu ifade ederim: Tipik duygudurum dengeleyiciler, borderline kişilik bozukluğunda görülen duygu düzensizliği üzerinde etkili değildir. Bir yararları varsa, bu büyük olasılıkla öfke ve dürtüsellikle daha çok ilişkilidir.
Kaynaklar:
- Mercer, D., Douglass, A. B., & Links, P. S. (2009). Meta-analyses of mood stabilizers, antidepressants and antipsychotics in the treatment of borderline personality disorder: Effectiveness for depression and anger symptoms. Journal of Personality Disorders, 23(2), 156–174. https://doi.org/10.1521/pedi.2009.23.2.156
- Silk, K. R., & Feurino, L., III. (2012). Psychopharmacology of personality disorders. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders (pp. 713–726). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199735013.013.0033
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 7 / 20
Antipsikotikler, borderline kişilik bozukluğunda geniş bir etkinlik yelpazesine sahiptir. Öfke ve dürtüsellik ile borderline kişilik bozukluğunun bilişsel semptomları üzerinde etkili olabilirler. Bu nedenle kullanılabilirler; ancak önemli yan etkileri olduğunu göz önünde bulundurarak dikkatli olmak gerekmektedir.
Kaynaklar:
- Mercer, D., Douglass, A. B., & Links, P. S. (2009). Meta-analyses of mood stabilizers, antidepressants and antipsychotics in the treatment of borderline personality disorder: Effectiveness for depression and anger symptoms. Journal of Personality Disorders, 23(2), 156–174. https://doi.org/10.1521/pedi.2009.23.2.156
- Silk, K. R., & Feurino, L., III. (2012). Psychopharmacology of personality disorders. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders (pp. 713–726). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199735013.013.0033
Slayt 8 / 20
Antidepresanlar, borderline kişilik bozukluğunun çekirdek belirtisi olan disfori üzerinde etkili değildir; ancak eş tanılı anksiyete ve depresyonda yararlı olduklarını düşünüyorum. Benzodiazepinler ise borderline kişilik bozukluğunda görece kontrendikedir. Alışkanlık yapabilirler ve disinhibisyona yol açabilirler. Ayrıca intihar davranışında artış ve hatta intiharla ölümle ilişkili olabileceklerine dair bazı kanıtları da ele alacağız.
Kaynaklar:
- Mercer, D., Douglass, A. B., & Links, P. S. (2009). Meta-analyses of mood stabilizers, antidepressants and antipsychotics in the treatment of borderline personality disorder: Effectiveness for depression and anger symptoms. Journal of Personality Disorders, 23(2), 156–174. https://doi.org/10.1521/pedi.2009.23.2.156
- Silk, K. R., & Feurino, L., III. (2012). Psychopharmacology of personality disorders. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders (pp. 713–726). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199735013.013.0033
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 9 / 20
Borderline hastaların ilaçlarla tedavisine yaklaşım konusunda, sizinle birlikte inceleyeceğim APA Kılavuzu’nu temel alıyorum. Bu kılavuz, herhangi bir psikotrop ilaç tedavisinin süre sınırlı olmasını, belirli ve ölçülebilir bir tedavi hedefine yönelik olmasını ve psikoterapiye ek olarak uygulanmasını önermektedir. Borderline hastalarda psikofarmakoljik yönetimi bu şekilde ele alıyoruz.
Kaynaklar:
- American Psychiatric Association. (2024). The American Psychiatric Association practice guideline for the treatment of patients with borderline personality disorder. American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890428009
Slayt 10 / 20
Farmakoterapi ile ilgili gerçek dünya sonuçlarını inceleyen yakın tarihli bir gözlemsel çalışma bulunmaktadır. Bu çalışma İsveç Ulusal Kayıt Sistemi kullanılarak gerçekleştirilmiş olup ilaç maruziyeti ile yeniden hastaneye yatış, herhangi bir nedenle hastaneye yatış ve ölüm gibi sonuçlar incelenmiştir. Çalışmada, lisdeksamfetamin, bupropion ve metilfenidat ile klozapinin birlikte kullanımının hastaneye yatış, yeniden hastaneye yatış ve ölüm açısından daha iyi sonuçlarla ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, söz konusu ilaçların hastaneye yatışları ve ölümleri azaltmada bir rol oynayabileceğine işaret etmektedir.
Kaynaklar:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Association of pharmacological treatments and real-world outcomes in borderline personality disorder. *Acta Psychiatrica Scandinavica*, *147*(6), 603–613. https://doi.org/10.1111/acps.13564
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 11 / 20
Şunu da belirtmek gerekir ki, eş tanılı DEHB’i olan borderline hastaların tedavisini inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Eş tanılı DEHB olmaksızın borderline hastalara metilfenidat uygulayan tek randomize kontrollü çalışma, aslında yalnızca metilfenidatın karar verme üzerindeki etkisini araştıran bir laboratuvar çalışmasıydı. Bu nedenle dikkatli olmak gerekmektedir: Eş tanılı DEHB semptomları olmayan borderline hastalarda stimülan ilaçların değerini gerçekten bilmiyoruz ve bu hastalardaki yararlılıkları daha fazla araştırma gerektirmektedir.
Kaynaklar:
- Prada, P., Nicastro, R., Zimmermann, J., Hasler, R., Aubry, J.-M., & Perroud, N. (2015). Addition of methylphenidate to intensive dialectical behaviour therapy for patients suffering from comorbid borderline personality disorder and ADHD: A naturalistic study. Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 7(3), 199–209. https://doi.org/10.1007/s12402-015-0165-2
- Gvirts, H. Z., Lewis, Y. D., Dvora, S., Feffer, K., Nitzan, U., Carmel, Z., Levkovitz, Y., & Maoz, H. (2018). The effect of methylphenidate on decision making in patients with borderline personality disorder and attention-deficit/hyperactivity disorder. International Clinical Psychopharmacology, 33(4), 233–237. https://doi.org/10.1097/YIC.0000000000000219
Slayt 12 / 20
Ancak bu çalışmanın bir diğer bulgusu, benzodiazepin, antipsikotik ve antidepresanların herhangi bir nedenle hastaneye yatış ve ölüm riskinin artmasıyla ilişkili olduğudur.
Kaynaklar:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Comparative effectiveness of pharmacotherapies for the risk of attempted or completed suicide among persons with borderline personality disorder. *JAMA Network Open*, *6*(6), e2317130. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.17130
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Association of pharmacological treatments and real-world outcomes in borderline personality disorder. *Acta Psychiatrica Scandinavica*, *147*(6), 603–613. https://doi.org/10.1111/acps.13564
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 13 / 20
Bu araştırmacılar İsveç Ulusal Kayıt Sistemi’nden elde ettikleri verileri kullanarak bu kez intihar girişimi ve intiharla ölümü sonuç ölçütü olarak incelemiştir. 22.601 hastayı kapsayan bu büyük çalışmada, DEHB ilaçlarının intihar girişimi ve intiharla ölüm riskini azaltmakla ilişkili olduğu, benzodiazepinlerin ise intiharla ölüm riskini artırdığı görülmüştür. Antidepresanlar, antipsikotikler veya duygudurum dengeleyicilerin intihar davranışını azaltmadığı anlaşılmıştır.
Kaynaklar:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Comparative effectiveness of pharmacotherapies for the risk of attempted or completed suicide among persons with borderline personality disorder. *JAMA Network Open*, *6*(6), e2317130. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.17130
Slayt 14 / 20
Yazarlar, DEHB ilaçlarının DEHB semptomları ve intihar riski taşıyan borderline kişilik bozukluğu hastalarında intihar davranışı ve intiharla ölüm riskini azaltabileceği için ilgi çekici olabileceğini öne sürmüştür. Bununla birlikte, kanıtlar bu hastaların benzodiazepinlerle tedavi edilmemesi gerektiğini desteklemektedir; bu da daha önce belirttiğim dikkatli yaklaşımı güçlendirmektedir. Şunu da vurgulamak gerekir: Bu gözlemsel bir araştırmadır ve başlangıçta hastanın ilaca maruz kalmasının gerekçesini bilemediğimiz için kısıtlılıkları bulunmaktadır.
Kaynaklar:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Comparative effectiveness of pharmacotherapies for the risk of attempted or completed suicide among persons with borderline personality disorder. *JAMA Network Open*, *6*(6), e2317130. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.17130
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 15 / 20
Bu bizi, borderline kişilik bozukluğunda işbirlikçi ilaç azaltımı konusuna getiriyor; bu konu Fineberg ve arkadaşlarının çalışmasından kaynaklanmaktadır. Fineberg ve ekibi, borderline bir hastayla çalışırken ilaç azaltımı için bir çerçeve oluşturulması gerektiği fikrini geliştirmiştir. Bu doğrultuda, yaklaşık 6 ila 12 aylık bir süre boyunca ilaçları işbirlikçi bir şekilde gözden geçireceğinizi ve bunların durumu iyileştirip iyileştirmediğini ya da kötüleştirip kötüleştirmediğini birlikte değerlendireceğinizi belirten bir sözleşme oluşturuyorsunuz. Bu çalışmanın önemli bir boyutu, hastanın hangi ilaçlara devam etmesi gerektiğine karar verme sürecinde işbirlikçi olmasını ve kendi öz-etkinliğini ortaya koymasını sağlamaktır.
Kaynaklar:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
Slayt 16 / 20
Fineberg, tüm ilaçların gözden geçirilmesini önermektedir; ancak bazı ilaçlar uzmanlık alanınızın dışında kalabilir. Bununla birlikte, hastanın bu süreci aile hekimi veya diğer klinisyenleriyle birlikte yürütmesi yararlı bir egzersiz olabilir. Fineberg’in önemle vurguladığı bir nokta, ilaçların kişilerarası bir anlam taşıdığının farkında olmaktır. Bu nedenle, ilaç azaltımının hasta ile reçete eden arasındaki ilişkiyi etkileyebileceğini akılda tutmak gerekmektedir.
Kaynaklar:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 17 / 20
Meslektaşım Dr. Heidi King ile birlikte yakında yayımlanacak bir kitap için hazırladığımız bölümde, ilaç azaltımı fikrini ele alarak buna ek bağlam katıyoruz. Öncelikle, hastayı ilaç azaltımı için hedef olabilecek rahatsız edici yan etkileri belirleme sürecine dahil etmek istiyorsunuz. Polifarmasi söz konusuysa, azaltılması ve kesilmesi daha kolay olabilecek bir ilaç önermeniz gerekir; çünkü hastanın bu süreçteki güvenini artırmak ve ilaç azaltım sürecinde başarılı olma olasılığının yüksek olduğu bir seçenek belirlemek istiyorsunuz. Hastayla birlikte ilaç azaltımı için net bir plan geliştirmek istiyorsunuz. Olası yoksunluk belirtileri ve ilaç azaltımının yan etkiler üzerindeki etkisi konusunda hastayı bilgilendirmeniz gerekmektedir.
Kaynaklar:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
- Links, P. S., & Ross, J. (2025). Good Psychiatric Management of Borderline Personality Disorder: Foundations and Future Challenges. *American Journal of Psychotherapy*, *78*(1), 4–10. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.20230044
Slayt 18 / 20
İlaç azaltımının zaman aldığını unutmamak gerekir. Hastayı bu süreçte desteklemek için ek görüşmeler planlamanız gerekebilir. Yoksunluk semptomlarıyla başa çıkmak için herhangi bir şey eklenmesi gerekip gerekmediği konusunda esnek olmanız önemlidir. Ayrıca hastanın önemli destek ağının bu sürece dahil edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Kaynaklar:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
- Links, P. S., & Ross, J. (2025). Good Psychiatric Management of Borderline Personality Disorder: Foundations and Future Challenges. *American Journal of Psychotherapy*, *78*(1), 4–10. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.20230044
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 19 / 20
Bu bölümün temel noktaları şunlardır: Borderline kişilik bozukluğunun tedavisi için onay almış herhangi bir ilaç bulunmamaktadır. Bu çalışma işbirlikçi olmalıdır; zira hastalar genellikle ilaç yönetimine dahil edilmemektedir. Bu nedenle hastanın sürece katılımını sağlamak büyük önem taşımaktadır. İlaçların iyileşmeleri için gerekli olmadığını güçlü biçimde hisseden hastaları desteklemek gerekmektedir.
Slayt 20 / 20
DEHB ilaçları, intihar girişimi ve intiharla ölüm riskini azaltmada bir rol oynayabilir; bu konu kesinlikle daha fazla araştırma gerektirmektedir. Benzodiazepinler ise intiharla ölüm riskinin artmasıyla ilişkili görünmekte olup bunlardan kaçınılmalıdır.
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
