Metin sürümü
Demans Ajitasyonunda Antipsikotikler
Birkaç ay önce, Alzheimer hastalığı ve diğer demans formlarında ajitasyon yönetimine ilişkin kısıtlı tedavi seçeneklerini ele almıştık. Antipsikotikler; demans hastalarında ani ölüm riskine dair FDA uyarıları bulunmasına ve kılavuzların bu ilaçları yalnızca hasta veya bakıcıyı tehlikeye atan ağır ajitasyon durumlarında önermesine karşın klinisyenler tarafından yaygın biçimde kullanılmaya devam etmektedir.
Yalnızca brexpiprazole, çeşitli faktörlerin sınırlandırdığı kullanımıyla birlikte resmi bir ABD endikasyonuna sahiptir. Avrupa’da ise risperidon, Alzheimer hastalığında davranışsal bozuklukların kısa süreli tedavisi için endike bulunmaktadır. Diğer pek çok ilaç, değişen düzeylerde kanıt ve yan etki profilleriyle birlikte endikasyon dışı kullanılmaktadır.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Olanzapin ve Risperidon Meta-Analizi
Yeni yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz, olanzapin ile risperidonun demansa bağlı davranış bozukluklarındaki güvenlilik ve etkinliğini karşılaştırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, klinisyenlerin sınırlı tedavi seçenekleri arasında tercih yaparken başvurabileceği ek kanıtlar sunmaktır. Medicine Open dergisinde yayımlanan çalışma, 2.427 katılımcıyı kapsayan 23 prospektif kontrollü klinik denemeyi analiz etmiştir. Meta-analiz için görece küçük olan bu örneklem büyüklüğü, çıkarılabilecek sonuçları kısıtlamaktadır. Çalışmaların büyük çoğunluğu kör tasarımlı değildi ve çoğunluğunda yanlılık potansiyeli bulunmaktaydı; bu durum çalışmaların kalite değerlendirmelerini olumsuz etkilemiştir. Çalışmalarda genel olarak sekiz hafta veya daha kısa süreli ilaç kullanımı incelenmiştir.
BPSD: Geniş Kapsamlı Bir Kavram
Yazarlar, makale boyunca BPSD (demansın davranışsal ve psikolojik belirtileri) terimini kullanmaktadır. Bu geniş kapsamlı kategori, beş ayrı alt grubu içermektedir:
- Bilişsel-algısal bozukluklar (halüsinasyonlar, hezeyanlar)
- Motor belirtiler (ileri-geri yürüme, dolaşma)
- Sözel belirtiler (bağırma, sözel saldırganlık)
- Duygusal belirtiler (duygudurum dalgalanmaları)
- Vejetatif belirtiler (uykusuzluk, iştah azalması)
Hedef semptomların çalışmalar arasındaki bu heterojenliği, meta-analizde karşılaştırmayı güçleştirmekte ve çıkarılabilecek sonuçları daha da kısıtlamaktadır.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Temel Bulgular: Olanzapinin Potansiyel Üstünlükleri
Çalışma, olanzapinin BPSD azaltmada risperidona kıyasla daha etkili olabileceğine işaret etmekte; bu üstünlüğün özellikle hezeyanlar ve gece davranış bozukluklarında belirginleştiğini göstermektedir. Olanzapin ayrıca EPS, ajitasyon ve uyku bozuklukları açısından daha iyi bir yan etki profili sergilemiş olmakla birlikte daha fazla kilo artışına neden olmuştur.
Bazı bulgular beklentilerle örtüşmektedir: • Risperidonun daha yüksek EPS riski (yüksek potensli ajan) • Olanzapinin daha belirgin kilo artışı potansiyeli • Olanzapinin sedatif etkisinin uyku bozukluklarını olumlu etkilemesi
Domansta Hezeyanlar: Özgün Bir Fenomen mi?
Olanzapinin hezeyanlar üzerinde risperidona üstün bulunması daha az sezgisel bir bulgudur. Gelişmekte olan bir teoriye göre, domanstaki hezeyanlar şizofreni gibi birincil psikiyatrik hastalıklardaki hezeyanlardan farklılık göstermektedir.
Şizofreni hezeyanlarının dopaminerjik kökenli olduğu düşünülürken, demans kaynaklı hezeyanlar varsayılan mod ağı ve kolinerjik sistemdeki bozulmaların bir yansıması olabilir. Bu durumun, gerçek hezeyanlardan ziyade bilişsel boşlukları doldurmaya yönelik konfabulasyonlarla daha yakın bir ilişkisi olduğu öne sürülmektedir. Örneğin hırsızlık hezeyanları (Alzheimer’da en sık görülen ve en erken ortaya çıkan hezeyan türü), hastaların eşyaları nereye koyduklarını unutmaları ve beyinlerinin bu boşluğu hırsızlık senaryosu kurarak doldurmasıyla açıklanabilir. Demansın diğer yaygın hezeyanları için de benzer teoriler mevcuttur (örn. sadakatsizlik hezeyanları, eşyaların hareket ettirildiğine ilişkin yabancı hezeyanları).
Bu hezeyanlar dopaminin etkisiyle şekillenen klasik hezeyanlar değilse, olanzapinin üstünlüğü birden fazla mekanizmayı kapsayan “kirli” farmakolojik profilinden kaynaklanıyor olabilir.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Çalışmanın Kısıtlamaları
Çalışmanın küçük örneklem büyüklüğü ve heterojen sonlanım ölçütleri, elde edilebilecek sonuçları kısıtlamaktadır. Bulgular, risperidon ile olanzapin arasında etkinlik farkı saptamayan en az üç önceki sistematik derlemeyle çelişmektedir.
Yazarlar bu tutarsızlığı sonlanım ölçütlerine bağlamaktadır: bu çalışma objektif yanıt oranlarını (dikotomik iyi/kötü sonuçlar) karşılaştırırken, önceki derlemeler bireysel skorları (sürekli ölçekli sonuçlar) değerlendirmiştir. Yazarlar kendi yöntemlerinin avantajlarını savunsa da ölçekli skorların karşılaştırılması genel olarak bilimsel açıdan daha üstün kabul edilmektedir.
Klinik Çıkarımlar ve Gelecek Yönelimler
Çalışmanın kısıtlamaları göz önünde bulundurulduğunda, yalnızca bu bulgulara dayanarak olanzapini risperidon yerine öncelikli olarak tercih etmekte temkinli davranmak gerektiği kanısındayım. Bunun yerine, antipsikotik seçimini her hastanın bireysel ihtiyaçlarına, hedef semptomlara ve yan etki profillerine göre belirlemeyi sürdüreceğim.
Domanstaki algısal bozukluklar ile diğer durumlardaki algısal bozukluklar arasındaki potansiyel patofizyolojik farklılık, dikkate değer bir husus olmaya devam etmektedir. Gelecekteki araştırmalar, demans hastalarında bu belirtilerin yönetimi için glutamat, asetilkolin ve serotonini hedef alan ilaçları incelemeye yönelebilir.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Abstract
Orijinal makalenin özeti, İngilizce olarak verilmiştir.
Comparative efficacy and safety of olanzapine and risperidone in the treatment of psychiatric and behavioral symptoms of Alzheimer’s disease Systematic review and meta-analysis
Zhang, Zhihua MDa; Zhang, Xijuana; Xu, Lingyana
Objectives
Olanzapine and risperidone have emerged as the most widely used drugs as short-term prescription in the treatment of behavioral disturbances in dementia. The present systematic review and meta-analysis was hence performed to investigate the effectiveness and safety profile of olanzapine and risperidone in the treatment of behavioral and psychological symptoms of dementia (BPSD), aiming to provide updated suggestion for clinical physicians and caregivers.
Design
Prospective controlled clinical studies were included, of which available data was extracted. Outcomes of BEHAVE-AD scores with the variation of grades, specific behaviors variables, as well as safety signals were pooled for the analysis by odds rates and weighted mean differences, respectively.
Data Sources
Medline, Embase, Cochrane Library, China National Knowledge Infrastructure (CNKI), and WanFang.
Eligibility Criteria
Prospective, controlled clinical studies, conducted to compare the effectiveness and safety profile of olanzapine and risperidone in the treatment of BPSD.
Data Extraction and Synthesis
Interested data including baseline characteristics and necessary outcomes from the included studies were extracted independently by 2 investigators. BEHAVE-AD scale was adopted to assess the efficacy in the present study. All behaviors were evaluated at the time of the initiation of the treatment, as well as the completion of drugs courses. Adverse events were assessed with the criteria of Treatment Emergent Symptom Scale, or Coding Symbols for a Thesaurus of Adverse Reaction Terms dictionary. Weighted mean difference was used for the pooled analysis.
Results
A total of 2427 participants were included in the present meta-analysis. Comparative OR on response rate, and remarkable response rate between olanzapine and risperidone was 0.65 (95% CI: 0.51-0.84; P = .0008), and 0.62 (95% CI: 0.50-0.78; P < .0001), respectively. There were statistical differences observed by olanzapine on the improvement of variables including delusions (WMD, -1.83, 95% CI, -3.20, -0.47), and nighttime behavior disturbances (WMD, -1.99, 95% CI, -3.60, -0.38) when compared to risperidone.
Conclusion
Our results suggested that olanzapine might be statistically superior to risperidone on the reduction of BPSD of Alzheimer’s disease, especially in the relief of delusions and nighttime behavior disturbances. In addition, olanzapine was shown statistically lower risks of agitation, sleep disturbance, and extrapyramidal signs.
Kaynak
Zhang, Z.; Zhang, X. & Xu, L. (2024). Comparative efficacy and safety of olanzapine and risperidone in the treatment of psychiatric and behavioral symptoms of Alzheimer’s disease: Systematic review and meta-analysis. Medicine; 103(27):e35663.
