Slaytlar ve Metin Dökümü
Slayt 1 / 14
Bu bölümde antipsikotik değiştirme stratejilerini ele alacağız. Şunu belirtmek isterim ki ilaç değiştirme sürecinde mutlak anlamda doğru ya da yanlış bir yöntem yoktur. Değiştirme kararı, bir dizi klinik ve hasta faktörüne bağlıdır; ancak buradaki amacım, kullanabileceğimiz farklı yöntemleri sizinle paylaşmaktır.
Kaynaklar:
- Brian Miller, M.D., Ph.D., M.P.H.
Slayt 2 / 14
İlk yöntem, ani veya dur-başla geçişidir; yani mevcut antipsikotiği hemen keserek yerine yeni antipsikotiği hemen başlarız. Bu yaklaşım klinik çalışmalarda yaygın olarak kullanılmakta olup ciddi ve ağır yan etki durumlarında tercih edilen yöntemdir. Ancak bu yaklaşımın yoksunluk belirtileri açısından daha yüksek risk taşıdığını da belirtmek gerekir.
Kaynaklar:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 3 / 14
İkinci strateji, çapraz azaltma geçişi olarak adlandırılan yöntemdir. Bu yöntemde mevcut antipsikotik kademeli olarak azaltılırken eş zamanlı olarak yeni antipsikotik yavaş yavaş başlanır ve titre edilir. Bu yöntem, ilaç değiştirme sırasında hastalık nüksünü önlemenin en güvenli yolu olarak kabul edilmektedir; ancak ilaç-ilaç etkileşimleri yine de mümkündür. Çapraz azaltma geçişi, uzmanların büyük çoğunluğu tarafından önerilmektedir. Bu konudaki kanıtlara bakıldığında, 58 geçiş çalışmasını kapsayan sistematik bir derleme, bu yöntemin söz konusu çalışmaların %70’inde kullanıldığını ortaya koymaktadır. Genel kabul gören uygulama olarak çapraz azaltma geçişi için tipik süre iki ila dört haftadır.
Kaynaklar:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Slayt 4 / 14
Örneğin, başlangıçta 20 mg olanzapin kullanan bir hastamız olduğunu varsayalım. Yaklaşık üç ila dört haftalık bir süre içinde aripiprazole geçmeye karar verdik. Bu durumda olası bir yaklaşım şu şekilde olabilir: Olanzapini her hafta 5 mg azaltarak 1. haftada 15 mg’a, 2. haftada 10 mg’a, 3. haftada 5 mg’a indirip 4. haftada tamamen kesmek. Öte yandan aripiprazolü 1. haftada 5 mg ile başlayıp 2. haftada 10 mg’a, 3. haftada 15 mg’a çıkarabilir ve 4. haftada hedef doz olan 20 mg’a ulaşabiliriz. İşte bu, kademeli çapraz azaltma geçişidir.
Kaynaklar:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 5 / 14
Üçüncü yaklaşım, azaltma geçişi olarak adlandırılır. Bu yöntemde yeni antipsikotik hemen hedef dozda başlanır ve ardından mevcut antipsikotik kademeli olarak kesilir. Önceki örneğimizden devam edecek olursak, olanzapinden aripiprazole azaltma geçişi yöntemiyle geçerken aripiprazolü hemen 20 mg olarak başlar ve olanzapini yaklaşık dört hafta boyunca haftada 5 mg azaltarak keseriz. Çapraz azaltma geçişiyle karşılaştırıldığında, azaltma geçişi ilaç-ilaç etkileşimi açısından daha yüksek risk taşımakla birlikte yoksunluk belirtileri açısından potansiyel olarak daha düşük risk sunmaktadır.
Kaynaklar:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Slayt 6 / 14
Dördüncü yaklaşım ise plato çapraz azaltma geçişi ya da örtüşme ve azaltma olarak adlandırılır. Bu yöntem, özellikle klozapine geçişte sıkça kullanılan bir yaklaşımdır. Bu senaryoda yeni antipsikotik düşük dozda başlanır ve kademeli olarak artırılır; ardından bir süre için her iki antipsikotiğin eş zamanlı kullanıldığı bir plato dönemi yaşanır ve ancak bu dönemin ardından mevcut antipsikotik kademeli olarak kesilir. Örneğin klozapine geçişte, klozapin dozunu artırırken hastanın mevcut antipsikotiğini sürdürmek ve yalnızca klozapin dozu 100-200 mg aralığına ulaştıktan sonra mevcut antipsikotiği azaltmaya başlamak oldukça yaygın bir uygulamadır.
Kaynaklar:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 7 / 14
Daha önce çapraz azaltma geçişi için iki ila dört haftalık süreyi belirtmiştim. Bu sürenin kanıta dayalı olup olmadığını sorgulamak önemlidir. İlginç bir şekilde, psikozlu hastalarda antipsikotik doz azaltma veya kesme üzerine yapılmış 32 çalışmayı kapsayan 2025 tarihli bir kapsam derlemesi iki pratik kılavuzu da içermektedir. Her iki kılavuz da aslında ayda %10 veya altı ayda bir %20 gibi daha uzun ve daha kademeli bir azaltma hızını önermektedir. Bu kılavuzların hiçbiri, söz konusu yüzdenin başlangıç dozuna mı yoksa mevcut doza mı uygulandığını açıklamamıştır. Dolayısıyla iki ila dört haftalık süre gerçekte yalnızca bir geleneksel uygulamadır. Makul bir varsayılan süre olmaya devam etmekle birlikte, hastalar ve klinisyenler bu sürenin kanıtsal statüsünün farkında olmalıdır. Bu yaklaşımı iyi tolere edemeyen hastalarda klinisyenler, daha uzun ve daha kademeli bir azaltmayı değerlendirmelidir; zira bu durum gerekli olabilir.
Kaynaklar:
- Jeffares, I., Friars, D., Plapp, H., Allott, K., Cadogan, C., Keating, D., Mooney, C., O'Connor, K., & O'Donoghue, B. (2025). A scoping review of methods, guidelines, and protocols used for dose reduction or discontinuation of antipsychotic medication. Schizophrenia Bulletin. https://doi.org/10.1093/schbul/sbaf181
Slayt 8 / 14
Burada yanıtlanması gereken bir diğer önemli soru şudur: Antipsikotik azaltma sürecinde eşit doz azaltma adımları eşit etkiler doğurur mu? Antipsikotik doz ile D2 reseptör doluluk oranı arasındaki ilişki hiperbolik bir eğri izlediğinden, dozdaki doğrusal azalmalar aslında D2 reseptör doluluk oranında giderek hızlanan düşüşlere yol açmaktadır. Başka bir deyişle, kesme öncesindeki son adım, yani olanzapini 5 mg’dan 0’a indirmek, yeni antipsikotiğin henüz kararlı duruma ulaşmamış olabileceği bir dönemde D2 reseptör doluluk oranında en büyük yüzde değişimine neden olmaktadır.
Kaynaklar:
- Horowitz, M. A., Jauhar, S., Natesan, S., Murray, R. M., & Taylor, D. (2021). A method for tapering antipsychotic treatment that may minimize the risk of relapse. Schizophrenia Bulletin, 47(4), 1116–1129. https://doi.org/10.1093/schbul/sbab017
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 9 / 14
Örneğin, grafikte de görüldüğü üzere, bir hasta 4 mg haloperidol kullanıyorsa bu doz yaklaşık %80 D2 reseptör doluluk oranıyla ilişkilidir. Dozu 3 mg’a düşürdüğümüzde D2 reseptör doluluk oranı hâlâ %70’ler düzeyinde kalmaktadır. Buna karşın haloperidolü 1 mg’dan 0’a indirdiğimizde D2 reseptör doluluk oranı yaklaşık %55’ten 0’a düşmektedir.
Kaynaklar:
- Horowitz, M. A., Jauhar, S., Natesan, S., Murray, R. M., & Taylor, D. (2021). A method for tapering antipsychotic treatment that may minimize the risk of relapse. Schizophrenia Bulletin, 47(4), 1116–1129. https://doi.org/10.1093/schbul/sbab017
Slayt 10 / 14
Peki çapraz azaltma geçişi için bunun pratik yansıması nedir? Klinisyenler, azaltılan dozun son çeyreğini geçişin potansiyel olarak en hassas bölümü olarak değerlendirmelidir. Nitekim Horowitz ve arkadaşları 2021 yılında, daha hassas hastalar için bireyselleştirilmiş adım büyüklüğü ve aralıklarla tüm azaltma süreçlerinde hiperbolik ya da orantılı bir şekil kullanılmasını önermişlerdir.
Kaynaklar:
- Horowitz, M. A., Jauhar, S., Natesan, S., Murray, R. M., & Taylor, D. (2021). A method for tapering antipsychotic treatment that may minimize the risk of relapse. Schizophrenia Bulletin, 47(4), 1116–1129. https://doi.org/10.1093/schbul/sbab017
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 11 / 14
Burada yanıtlanması gereken bir diğer önemli ilgili soru, nüks riskiyle ilgilidir. Antipsikotik azaltma hızı nüks riskini belirleyen temel etken midir, yoksa başka bir faktör mü söz konusudur? Remisyon sonrası antipsikotik ilaçlarını azaltan 227 ilk atak hastasını kapsayan bir çalışmada, ortalama azaltma hızının nüks için anlamlı bir öngördürücü olmadığı saptanmıştır. Anlamlı öngördürücü olan faktör ise antipsikotiğin D2 reseptör afinitesiydi. Yüksek afiniteli D2 reseptör antagonisti kullanan hastalarla karşılaştırıldığında, düşük D2 afiniteli antagonist veya D2 parsiyel agonist kullanan hastaların nüks riski yaklaşık yarı yarıya daha düşük bulunmuştur. Ancak şunu belirtmek gerekir ki bu çalışma ortalama azaltma hızını test etmiş olup hiperbolik argümanla ilgili olabilecek azaltma şeklini veya son adım büyüklüğünü incelememektedir.
Kaynaklar:
- Gangadin, S. S., de Beer, F., Wijnen, B., Begemann, M., van Beveren, N., Boonstra, N., de Haan, L., Kikkert, M., Koops, S., van Os, J., Veling, W., Wiersma, S., HAMLETT-OPHELIA Consortium, & Sommer, I. E. C. (2025). Risk of relapse during tapering of antipsychotic medication after a first psychotic episode: Association with D2 receptor affinity but not with tapering speed. World Psychiatry, 24(2), 240–249. https://doi.org/10.1002/wps.21315
Slayt 12 / 14
Peki klinik çıkarım nedir? Azaltma sürecinde hem süre hem de mevcut antipsikotik, göz önünde bulundurulması gereken faktörlerdir. Örneğin haloperidol veya risperidondan çıkmak, ketiyapinden veya aripiprazolden çıkmaktan klinik açıdan farklı bir sorun olabilir. Alandaki belirsizliğin mevcut durumu budur. Azaltma hızı ve D2 reseptör afinitesine ilişkin bulgular, çelişki değil gerilim içermektedir. Önemli bir nokta olarak, doğrusal ile hiperbolik antipsikotik azaltma yöntemlerini doğrudan karşılaştıran herhangi bir çalışma henüz yapılmamıştır.
Kaynaklar:
- Gangadin, S. S., de Beer, F., Wijnen, B., Begemann, M., van Beveren, N., Boonstra, N., de Haan, L., Kikkert, M., Koops, S., van Os, J., Veling, W., Wiersma, S., HAMLETT-OPHELIA Consortium, & Sommer, I. E. C. (2025). Risk of relapse during tapering of antipsychotic medication after a first psychotic episode: Association with D2 receptor affinity but not with tapering speed. World Psychiatry, 24(2), 240–249. https://doi.org/10.1002/wps.21315
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
Slayt 13 / 14
Bu bölümün temel noktaları şunlardır: Yaygın geçiş stratejileri arasında ani geçiş ve çapraz azaltma geçişi yer almaktadır. Diğer olası stratejiler ise azaltma geçişi ve plato çapraz azaltma geçişidir. İki ila dört haftalık antipsikotik azaltma süresi varsayılan geleneksel uygulamadır; ancak açık bir kanıta dayalı yaklaşım değildir.
Slayt 14 / 14
Doğrusal ve hiperbolik yöntemler dahil olmak üzere antipsikotik azaltma yaklaşımları henüz doğrudan karşılaştırılmamıştır. Antipsikotiklerin azaltılması sürecinde azaltma hızının ve D2 reseptör afinitesinin nüks riski üzerindeki göreli katkıları hâlâ belirsizliğini korumaktadır.
Ücretsiz dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
İşlem başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin; tüm materyalleri oraya gönderdik.
