Metin sürümü
Antipsikotik Kaynaklı Kilo Alımında GLP-1 Agonistleri
Bu Quick Take’te, şizofreni hastalarında antipsikotik kaynaklı kilo alımının yönetiminde glukagon benzeri peptid-1 (GLP-1) agonistlerini ele alacağız. Tartışmamızın temelini, Brezilya’dan Sampaio Sobral ve arkadaşlarının Schizophrenia Research dergisinde yayımladığı sistematik derleme ve meta-analiz oluşturuyor. Bu ilaç sınıfını gözden geçirmek için uygun bir an olduğunu düşündüm; zira GLP-1 agonistlerinin klinik kullanımı önce diyabet, ardından obezite yönetiminde gerçek bir devrim yarattı.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Eksenatitten Semaglutide: Yirmi Yıllık Süreç
GLP-1 agonistlerinin aslında uzun süredir var olduğunu hatırlatmak isterim. İlk GLP-1 agonisti olan eksenatid 2005 yılında, yani 20 yılı aşkın bir süre önce onaylandı. Ancak GLP-1 agonistlerinin gerçek anlamda ivme kazandığı yıl 2021 oldu; bu dönem, psikiyatristler olarak söz konusu ilaçları şizofreni hastalarında kullanıp kullanmamamız gerektiği sorusunun da gündemin ön sıralarına taşındığı bir dönemdir.
2021’de ne olduğunu sormak gerekir. O yıl, yeni nesil GLP-1 agonisti semaglutid yalnızca diyabet için değil, kilo yönetimi için de onaylandı. Bu gelişme, GLP-1 agonistlerini diyabet bakımının ötesine taşıyarak gündeme taşıdı ve tıp alanındaki ilerlemenin ne denli uzun soluklu bir süreç olabileceğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Sekiz Randomize Çalışma, 523 Hasta
Psikiyatristler açısından önemli olan şu: şizofreni hastalarında GLP-1 agonistleriyle yürütülen randomize çalışmalar artık değerlendirme yapmaya yetecek birikimi sağladı. Nitekim Sampaio Sobral ve arkadaşlarının bu sistematik derlemesi ve meta-analizi tam da bunu yapıyor.
Derleme kapsamında, antipsikotik tedavi gören ve üç GLP-1 agonistinden birini (eksenatid, liraglutid veya semaglutid) plasebo ya da standart bakımla karşılaştırmalı olarak alan 523 şizofreni hastasını kapsayan sekiz randomize çalışma ele alındı.
PDF ve diğer dosyaları indirin
6,47 kg Ağırlık Azalması
Bu meta-analizin teknik ayrıntılarını her zamanki gibi bir kenara bırakarak üç temel noktayı aktarayım:
- Sınıf olarak değerlendirildiğinde GLP-1 agonistleri vücut ağırlığının azaltılmasında etkiliydi. Tüm grup için ağırlık azalması 6,47 kg (14,3 pound) olarak saptandı.
- Azalma, incelenen üç GLP-1 agonisti arasında eşit dağılmadı. En güçlü etki semaglutid ile gözlemlenirken bunu liraglutid izledi; eksenatid en düşük etkiyi gösterdi.
- Metabolik yararlar kilo kaybının ötesine geçti; ancak lipid düzeyleri veya kan basıncına yansımadı. Bu değişkenler açısından klinik çalışmalardaki tedavi süresi yeterince uzun olmamış olabilir.
Sınırlılıklar
Bu meta-analizin ele almadığı üç temel sınırlılığın altını çizmek isterim.
Daha Yeni Ajanlar Henüz Çalışılmadı
Birincisi, bu meta-analiz bir ölçüde güncelliğini yitirmiş durumdadır; zira daha yeni ve daha potent dual GLP-1 agonistleri bu popülasyonda henüz çalışılmadığından analize dahil edilemedi. Tirzepatid veya en yeni onaylanan oral non-peptid GLP-1 agonisti orforglipron buna örnek gösterilebilir.
Eksenatid artık piyasada bulunmuyor; üretici şirket, güvenlilik ya da etkinlikle ilgili bir gerekçeye dayanmaksızın, salt ticari kararla üretimi durdurdu. İlk geliştirilen ilaç olarak eksenatid, günde iki kez enjeksiyon gerektirmesi nedeniyle rekabetle başa çıkamaz hale geldi.
Hasta Seçimi ve Mortalite Üzerindeki Etki Bilinmiyor
İkincisi, bu yararın en çok yüksek riskli hastalarda mı görüldüğünü, yoksa antipsikotiğe bağlı her türlü kilo alımında geçerli mi olduğunu henüz tam olarak bilmiyoruz. Çalışmaların önemli bir kısmı tercihen metabolik risk profili yüksek antipsikotikler, özellikle olanzapin veya klozapin kullanan hastaları dahil etti.
Üçüncüsü, umut verici olan bu bulguların ilerleyen dönemde mortaliteyi azaltmaya dönüşüp dönüşmeyeceğini, yani hastalar açısından en kritik sonlanım noktasını, gerçek anlamda bilmiyoruz. Bu soruyu yanıtlamak için çok daha büyük ölçekli ve uzun vadeli çalışmalara ihtiyaç var. Bununla birlikte, mortalite eğrisini bükeceklerine dair biyolojik bir olasılık ve gerekçe mevcut; bu nedenle ihtiyatlı bir iyimserlik içindeyim.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Uygulamaya Geçiş En Zorlu Aşama Olabilir
Bu ilaç sınıfının şizofreni hastalarında kilo yönetimini köklü biçimde dönüştürebileceğini düşünüyorum; ancak önümüzdeki on yıl içinde basamaklı tedavi algoritmaları ve hasta seçimi dahil olmak üzere pek çok konuda ciddi çalışmalar yapılması gerekiyor. Bu popülasyonda genel diyet ve egzersiz düzenini nasıl iyileştireceğimiz de klinisyenleri zorlayan bir başka soru olmaya devam ediyor; zira tek başına bir GLP-1 enjeksiyonu veya tableti yeterli olmayabilir ya da en azından olabileceği kadar etkili olmayabilir.
Bununla birlikte, bence en güç mesele uygulama ve yaygınlaştırma boyutu olabilir. Sağlık sisteminizde GLP-1 agonistleri konusunda kimin ne yapacağı belirsizliğini korumaktadır. Psikiyatrist veya hemşire pratisyen olarak sizin rolünüz nedir?
GLP-1 agonistini kendiniz mi reçete edeceksiniz, yoksa iş birliğine dayalı bakım modellerine mi başvuracaksınız? Yeni iş akışlarının oluşturulması gerekecek; bu ise her zaman zorlu bir süreçtir.
Sınıf Olarak Etkin, Ayrıntılar Belirsizliğini Koruyor
Bu meta-analize dayanan klinik çıkarımım şu: GLP-1 agonistleri bir sınıf olarak antipsikotiklere bağlı kilo alımını azaltmada etkin ilaçlardır; ancak özellikle daha yeni GLP-1 agonistleri ve kardiyovasküler mortalite gibi sert sonlanım noktalarını ele alan uzun vadeli çalışmalar başta olmak üzere, gelecekteki araştırmaların yanıt vermesi gereken pek çok ayrıntı bulunmaktadır. Havuzlanmış bir sınıf etkisi söz konusu olmakla birlikte, GLP-1 agonistleri arasında etkinlik farklılıkları mevcuttur.
Bence bu heyecan verici bir dönem; zira antipsikotik kullanan şizofreni hastalarımızdaki metabolik tabloyu ele almak, bunu etkin biçimde yapmak ve ilaçlarımızın katkıda bulunduğu artmış kardiyovasküler mortaliteyi potansiyel olarak azaltmak için nihayet elimizde bir araç var.
Son olarak şunu eklemek isterim: dağıtıcı adalet ilkesi çerçevesinde, bu meseleyi doğru yönetmek alanımız için ahlaki bir zorunluluktur. Amacımız, şizofreni hastalarımızın GLP-1 agonistlerinin temsil ettiği tıbbi ilerlemenin nimetlerinden, psikiyatrik tanısı olmayan akranları gibi eşit ölçüde yararlanmasını sağlamaktır.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Abstract
Orijinal makalenin özeti, İngilizce olarak verilmiştir.
Effects of glucagon-like peptide-1 receptor agonists on metabolic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia: A systematic review and meta-analysis
Milene Vitória Sampaio Sobral, Rodrigo Bettanim Menechini, Jordana Belgamasco Cavalcanti Marçal, Anna Victoria de Vasconcelos, Letícia Hanna Moura da Silva Gattas Graciolli, Rafaela Correia Maciel, Amanda Monteiro, Wellgner Fernandes Oliveira Amador & Thaísa Aparecida de Souza Acuia
Background
Individuals with schizophrenia have markedly increased cardiometabolic morbidity, largely attributable to antipsychotic-induced weight gain, insulin resistance, and dyslipidemia, particularly with clozapine- and olanzapine-based regimens. This systematic review and meta-analysis evaluated the efficacy and safety of glucagon-like peptide-1 receptor agonists (GLP-1RAs) in antipsychotic-treated patients with schizophrenia.
Methods
PubMed, Embase, and the Cochrane Central Register of Controlled Trials were searched from inception to September 16, 2025 for randomized clinical trials comparing GLP-1RAs with placebo or standard care. The review followed Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses guidelines and was prospectively registered in PROSPERO (CRD420251177261). Random-effects models were used to pool mean differences (MDs) and risk ratios (RRs).
Results
Eight randomized clinical trials including 523 participants were analyzed. GLP-1RAs significantly reduced body weight (MD -6.47; 95% CI, -9.61 to -3.32), body mass index (MD -2.83; 95% CI, -3.81 to -1.86), waist circumference (MD -5.35; 95% CI, -6.60 to -4.09), and glycated hemoglobin levels (MD -0.32; 95% CI, -0.39 to -0.26) compared with placebo or standard care. Exploratory subgroup analyses suggested marked differences across individual agents: exenatide showed a smaller and non-significant reduction in body weight, liraglutide showed a significant moderate reduction, and semaglutide showed the largest reduction. No significant effects were observed for fasting insulin, lipid parameters, or blood pressure. Gastrointestinal adverse events were more frequent with GLP-1RAs.
Conclusions
In this systematic review and meta-analysis, GLP-1RAs were associated with clinically meaningful improvements in anthropometric and glycemic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia, with acceptable tolerability primarily characterized by gastrointestinal adverse events.
Kaynak
Sobral, M.; Menechini, R.; Marçal, J.; de Vasconcelos, A.; Graciolli, L.; Maciel, R. et al. (2026). Effects of glucagon-like peptide-1 receptor agonists on metabolic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia: A systematic review and meta-analysis. Schizophrenia Research; 297:8-16.
