Metin sürümü
Klozapin İzlem Kılavuzlarında Güncelleme
Bu yazıda, Lancet Psychiatry’de yakın zamanda yayımlanan önemli bir uluslararası pozisyon bildirisini ele alıyorum. Queensland Üniversitesi’nden Dan Siskind liderliğinde hazırlanan bu bildiri, klozapin yazan klinisyenler ve klozapin kullanan hastaları yöneten tedavi sistemleri açısından büyük önem taşımaktadır.
Bildirisinin başlığı şudur: “Klozapin Tedavisi Süresince Mutlak Nötrofil Sayısı ve Advers İlaç Reaksiyonu İzlemi: Küresel Delphi Panelinden Konsensüs Kılavuzları.” Burada bir açıklama yapmam gerekiyor: Bu küresel Delphi uzman panelinin bir üyesiydim. Söz konusu kılavuzlar yalnızca alanımız için değil, aynı zamanda tam da ihtiyaç duyulan bir dönemde yayımlanması bakımından da büyük önem taşımaktadır.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Klozapin İzleminin Tarihsel Arka Planı
Anlam ve önemi kavrayabilmek için önce bir arka plan sunmam gerekiyor. Bilindiği üzere klozapin etkin bir antipsikotik olmakla birlikte, diğer antipsikotiklere kıyasla daha yüksek agranülositoz riski de dahil olmak üzere çok sayıda tıbbi yan etkisi nedeniyle kullanımı daha güçtür. Bu durum, Amerika Birleşik Devletleri’nde Federal İlaç İdaresi (FDA) tarafından 1990’lı yıllara dayanan bir sicil kaydı ve klozapin kullanımı süresince zorunlu kan tetkiki uygulamasının oluşturulmasına yol açmıştır; klozapinin güvenli biçimde reçete edilebilmesi bu sisteme bağlıdır.
Sicil kaydı sistemi, agranülositozun erken tanınmasını sağlayarak klozapinin zamanında kesilmesine ve destekleyici tedavinin hızla başlatılmasına olanak tanımıştır. Bu yaklaşımın kuşkusuz pek çok hastanın hayatını kurtardığı söylenebilir.
Bununla birlikte, onlarca yıllık klinik deneyim ve araştırmalar, klozapine bağlı agranülositoz riskinin sabit kalmadığını ortaya koymuştur. Risk en yüksek düzeye tedavinin ilk altı ayında ulaşmakta; bu dönemin ardından belirgin biçimde azalmakla birlikte hiçbir zaman sıfıra inmemektedir.
Klinisyenler, hastalar ve aile üyeleri; kan alımının atlanması durumunda tedavinin kesintiye uğraması ve ilaçların verilememesi gibi olumsuz yönler göz önünde bulundurulduğunda, yaşam boyu izlemin katkısını sorgulamaya başlamıştır.
FDA’nın REMS Kararnamesi
13 Haziran 2025 tarihinde, yıllara yayılan savunuculuk çabalarının ardından FDA, klozapine yönelik REMS’i (Risk Değerlendirme ve Azaltma Stratejisi) herhangi bir düzenleme getirmeksizin yürürlükten kaldırdı. Bu karar, ağır granülositopeni dahil klozapine bağlı yan etkilerin izlenmesi sorumluluğunu klinisyenlere devretti.
Bu gelişme olumlu görünse de klozapin prospektüsü değiştirilmediğinden klinisyenler nasıl ilerleyecekleri konusunda belirsizlikle karşı karşıya kalmaktadır. Prospektüs hâlâ aşağıdakileri önermektedir:
- Altı ay boyunca haftalık ANC
- Altı ay boyunca iki haftada bir ANC
- Ardından aylık ANC (potansiyel olarak yaşam boyu)
PDF ve diğer dosyaları indirin
Küresel Delphi Kılavuzlarının İzlem Önerileri
Küresel Delphi kılavuzları bu belirsizliği gidermek amacıyla geliştirilmiştir. Öneriler şu şekildedir:
- 18 hafta boyunca yoğunlaştırılmış haftalık ANC izlemi
- İki yıllık süreye kadar aylık izlem
- İki yılın sonunda herhangi bir sorun yaşanmamışsa, ANC izleminin olası sonlandırılmasını hasta ile birlikte değerlendirme. Daha yakın izleme devam etmek isteyen kaygılı hastalarda aylık izleme sürdürülebilir.
Bu öneriler, başlangıç tedavi evresinin ardından granülositopeni riskinin azaldığını kabul ederken gerekli klinik uyanıklığın korunmasını da esas almaktadır.
Klinik Uygulamaya Yansımaları
Psikoz programımızda klozapin kılavuzumuzu bu küresel Delphi önerileriyle uyumlu hale getirmek üzere güncelliyoruz. Pek çok tedavi sisteminin de benzer tartışmalar yürüttüğü tahmin edilmektedir.
Uluslararası uzman konsensüsünden elde edilen bu yetkili kılavuzlar, prospektüsten sapma durumunda medikolegal sorumluluk konusundaki endişelerini taşıyan klinisyenlere destek sağlayabilir. Bununla birlikte, dikkatli bir belgeleme hâlâ zorunludur:
- Prospektüsten neden saptığınızı açıklayın
- Hasta ve aileleriyle yürütülen risk-yarar tartışmalarını kayıt altına alın
- Agranülositoz belirtileri ve bu belirtilerle karşılaşıldığında izlenecek yol konusunda hasta eğitimi sağlayın
- Tam kan sayımı dahil yıllık kan tetkiklerini değerlendirin
PDF ve diğer dosyaları indirin
Uluslararası Perspektif
Uluslararası okuyucu kitlemize yönelik olarak belirtmek gerekir ki farklı ülkeler klozapine bağlı nötropeni izlemine farklı biçimlerde yaklaşmıştır. Bu durum, kanıta dayalı olmayan önemli ülkeler arası uygulama farklılıklarına yol açmıştır.
Avrupa klozapin çalışma grubu gibi diğer çalışma gruplarının önerilerinde belirli farklılıklar bulunmaktadır. Kendi yaklaşımınızı belirlemeden önce mevcut kılavuzları karşılaştırmalı olarak incelemeniz önerilir.
Güvenli ve Pragmatik İzlemin Uygulanması
Sonuç olarak şunu söyleyebilirim: ABD’de klozapin reçete etmek, sicil kaydı sisteminin getirdiği idari yükün ortadan kalkmasıyla birlikte kolaylaşmış olsa da bu değişikliğin hastanız için klinik pratikte ne anlama geldiğini belirlemeniz gerekmektedir. Kliniğinizde küresel Delphi konsensüs kılavuzunu uygulamanın, klozapini pragmatik ve güvenli bir şekilde reçete etmenin yolu olduğunu düşünüyorum; bu uzman panelini bir araya getiren Dan Siskind’in çabalarına minnettarız.
Klozapin yazıyorsanız, tam kılavuzu incelemenizi tavsiye ederim.
Kılavuzu özetlemek gerekirse:
- 18 hafta boyunca haftalık ANC izlemi yapın
- Ardından iki yıla kadar aylık izlemi sürdürün
- İki yılın sonunda, hasta ve ailesiyle yürütülecek risk-yarar tartışmasının ardından rutin ANC izlemini sonlandırmayı değerlendirin
Klinisyenler olarak bu güncellemelerden haberdar olmak ve bunları klinik pratiğimize özenle yansıtmak bizim sorumluluğumuzdur.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Abstract
Orijinal makalenin özeti, İngilizce olarak verilmiştir.
Absolute neutrophil count and adverse drug reaction monitoring during clozapine treatment: consensus guidelines from a global Delphi panel
Prof Dan Siskind, PhD Korinne Northwood, PhD, Toby Pillinger, PhD, Sherry Chan, PhD, Prof Christoph Correll, MD, Prof Robert O Cotes, MD, et.al
Despite its superior effectiveness for treatment-resistant schizophrenia, clozapine has a high burden of adverse drug reactions (ADRs), which require monitoring and treatment. This global Delphi study has established consensus guidelines for absolute neutrophil count (ANC) thresholds for consideration of clozapine cessation and provided monitoring protocols for ADR management. Recommendations include lowering ANC thresholds for consideration of clozapine cessation to 1·0 × 10 9 cells per L (0·5 × 10 9 cells per L for Duffy antigen receptor for chemokines-null individuals) and discontinuing routine ANC monitoring after 2 years. Comprehensive ADR monitoring, with ANC monitoring in the first 2 years, then every 3 months after discontinuing routine ANC monitoring, should address the metabolic syndrome, constipation, gastro-oesophageal reflux, sialorrhea, nocturnal enuresis, tachycardia, sleep apnoea, sedation, and other ADRs. Consumer representatives underscored the need for shared decision-making, streamlined monitoring, and accessible patient education. Although barriers persist, these findings support updating global policies to reduce burden on patients, enhance adherence, and optimise clinical outcomes. Incorporating evidence-based guidelines into practice could transform clozapine care, balancing safety with practicality to improve the lives of those with treatment-resistant schizophrenia.
Kaynak
Siskind, D.; Northwood, K.; Pillinger, T.; Chan, S.; Correll, C.; Cotes, R. et al. (2026). Absolute neutrophil count and adverse drug reaction monitoring during clozapine treatment: consensus guidelines from a global Delphi panel. The Lancet Psychiatry; 13(1):77-86.
