01. GLP-1 Agonistleri Alkol Kullanım Bozukluğunu Tedavi Edebilir mi?

Metin sürümü

GLP-1 Reseptör Agonistleri: Umut Verici Bir AKB Tedavisi

Bugün, alkol kullanım bozukluğu (AKB) için potansiyel olarak heyecan verici yeni bir tedavi seçeneğini ele almak istiyorum.

Mevcut AKB İlaçları: Sınırlı Etkinlik

Hâlihazırda AKB için FDA onaylı üç ilaç bulunmaktadır:

• Disülfiram (1951’de onaylanmıştır) • Akamprosat • Naltreksон

Ne yazık ki bu ilaçların hiçbiri geniş ölçekte etkili değildir ve klinik kullanımları oldukça kısıtlıdır. Disülfiram, alkol ile birlikte alındığında yaşamı tehdit edebilecek ciddi yan etkileri nedeniyle çok az kullanılmaktadır.

Akamprosat ve naltreksон daha iyi güvenlilik profiline ve tolerabiliteye sahip olmakla birlikte yalnızca скромlu düzeyde etkinlik göstermektedir.

GLP-1 Reseptör Agonistleri: Yeni Bir Umut

Mevcut tedavilerin sınırlılıkları göz önüne alındığında, yeni bir ilaç sınıfı olan glukagon benzeri peptid-1 reseptör agonistleri (GLP-1 reseptör agonistleri) konusunda büyük bir heyecan yaşanmaktadır.

Bu sınıftaki başlıca ilaçlar şunlardır:

• Semaglutid (ticari adları Ozempic ve Wegovy) • Liraglutid (ticari adı Saxenda)

Hâlihazırda semaglutid, tip 2 diyabet ve kilo kaybı endikasyonlarıyla FDA onayına sahipken, liraglutid yalnızca kilo kaybı için onaylıdır. Her iki ilaç da AKB için FDA onaylı değildir.

GLP-1 Reseptör Agonistlerini Destekleyen Kanıtlar

Bu ilaçlara yönelik ilginin temelinde iki farklı kanıt kaynağı yatmaktadır:

1. Kemirici ve maymunlar üzerinde yürütülen çalışmalarda GLP-1 reseptör agonistlerinin alkol alımını belirgin biçimde azalttığı saptanmıştır.
2. Kilo kaybı amacıyla GLP-1 reseptör agonisti kullanan bazı hastaların alkol isteminde belirgin düşüş bildirdiği gözlemlenmiştir.

Gerçek Dünya Kanıtı: İsveç Çalışması

Lahteenvuo ve arkadaşlarının yürüttüğü çalışma, GLP-1 reseptör agonistlerinin AKB tedavisindeki potansiyelini destekleyen gerçek dünya kanıtı sunmaktadır. Araştırmacılar, alkol ile ilişkili bozuklukları olan 227.000 bireyden oluşan ve yaklaşık 8.000’inin GLP-1 reseptör agonisti reçete edildiği bir kohortu incelemek amacıyla İsveç’in kapsamlı nüfus temelli kayıtlarından yararlanmıştır.

GLP-1 reseptör agonisti reçete edilen hastalar arasında:

• %54’ü semaglutid • %31’i liraglutid • %15’i diğer GLP-1 reseptör agonistleri almıştır

Alkole Bağlı Hastaneye Yatışlarda Belirgin Azalma

Çalışma, GLP-1 reseptör agonisti reçete edilen hastalarda, ilacı kullandıkları dönemlerde kullanmadıkları dönemlere kıyasla alkol ile ilişkili bozukluklar nedeniyle hastaneye yatış riskinin yaklaşık üçte bir oranında anlamlı biçimde azaldığını ortaya koymuştur.

Bu karşılaştırma, psikotrop veya antidiyabetik ilaç reçeteleri istatistiksel olarak kontrol edilerek gerçekleştirilmiştir.

Buna karşın, onaylı bir AKB ilacının (akamprosat, disülfiram veya naltreksон) reçete edilmesi, hastaneye yatış riskinde yalnızca скромlu bir %2’lik azalmayla ilişkilendirilmiştir.

Çalışmanın Güçlü Yönleri: Nüfus Temelli Tasarım

Bu çalışmanın bulgularına olan güvenimı artıran birkaç metodolojik güçlü yön bulunmaktadır. Takip süresi boyunca neredeyse tüm ulusal nüfusu kapsayan verilerin mevcut olması, örnekleme prosedürlerinden ve katılımcı kaybından kaynaklanan yanlılığı büyük ölçüde ortadan kaldırmaktadır.

Diğer bir güçlü yön ise gelişmiş katılımcı içi tasarımdır. Her katılımcı kendi kontrolü olarak değerlendirilmiş; ilacı kullandıkları dönemler ile kullanmadıkları dönemler karşılaştırılmıştır. Bu yaklaşım, katılımcılar arasındaki sosyodemografik veya klinik özelliklere bağlı karıştırıcı değişkenleri ortadan kaldırmaktadır.

Çalışmanın Sınırlılıkları: Popülasyon ve Tanı

Çalışmanın bazı sınırlılıkları da mevcuttur. İsveç popülasyonu, ABD popülasyonunda görülen ırksal ve etnik çeşitlilikten yoksundur; çalışma katılımcılarının yalnızca %6’sı Avrupa dışı soydan geldiğini bildirmiştir.

Diğer bir sınırlılık ise araştırma ortamlarında eğitimli personel tarafından konan tanılar kadar güvenilir olmayabilen tıbbi kayıtlardaki tanılara dayanılmasıdır. Bunun yanı sıra çalışmada, yalnızca AKB ile sınırlı kalmayan geniş kapsamlı bir alkol ile ilişkili bozukluklar tanımı kullanılmıştır.

Gelecekteki Araştırmalar ve Klinik Çıkarımlar

GLP-1 reseptör agonistleri AKB tedavisinde umut verici bir potansiyel taşısa da bu ilaçların FDA onayı alarak klinik kullanıma sunulabilmesi için birkaç yıllık daha kapsamlı ilaç geliştirme çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Bu süreç; diyabeti veya kilo yönetimi sorunları olmayan hastalarda söz konusu ilaçların güvenliliğini, etkinliğini ve tolerabilitesini değerlendirmek amacıyla faz 2 ve faz 3 randomize, plasebo kontrollü klinik araştırmaları (RKA) kapsamalıdır.

Endikasyon Dışı Kullanımda Dikkat

Bu süre zarfında hekimler, bu ilaçları endikasyon dışı reçete etmeyi değerlendirirken son derece temkinli olmalıdır. Kişisel görüşüm, bir GLP-1 reseptör agonistinin ancak hastanın bir veya daha fazla FDA onaylı AKB ilacına yetersiz yanıt verdiğinin açıkça ortaya konması durumunda gündeme gelebileceği yönündedir.

Alkol kullanım bozukluğunun tedavisinde GLP-1 reseptör agonistlerinin potansiyeline ilişkin bu Quick Take’i dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Abstract

Orijinal makalenin özeti, İngilizce olarak verilmiştir.

Repurposing Semaglutide and Liraglutide for Alcohol Use Disorder

Markku Lähteenvuo, MD, PhD; Jari Tiihonen, MD, PhD; Anssi Solismaa, MD, PhD; Antti Tanskanen, PhD; Ellenor Mittendorfer-Rutz, PhD; Heidi Taipale, PhD

Importance

Preliminary studies suggest that glucagon-like peptide-1 receptor (GLP-1) agonists, used to treat type 2 diabetes and obesity, may decrease alcohol consumption.

Objective

To test whether the risk of hospitalization due to alcohol use disorder (AUD) is decreased during the use of GLP-1 agonists compared with periods of nonuse for the same individual.

Design, Setting, and Participants

This cohort study was an observational study conducted nationwide in Sweden using data from January 2006 to December 2023. The population-based cohort was identified from registers of inpatient care, specialized outpatient care, sickness absence, and disability pension. Participants were all residents aged 16 to 64 years who had a diagnosis of AUD.

Exposures

The primary exposure was use of individual GLP-1 agonists (compared with nonuse of GLP-1 agonists), and the secondary exposure was medications with indication for AUD.

Main Outcomes and Measures

The primary outcome was AUD hospitalization analyzed in a Cox regression within-individual model. Secondary outcomes were any substance use disorder (SUD)-related hospitalization, somatic hospitalization, and suicide attempt.

Results

The cohort included 227 866 individuals with AUD; 144 714 (63.5%) were male and 83 154 (36.5%) were female, with a mean (SD) age of 40.0 (15.7) years. Median (IQR) follow-up time was 8.8 (4.0-13.3) years. A total of 133 210 individuals (58.5%) experienced AUD hospitalization. Semaglutide (4321 users) was associated with the lowest risk (AUD: adjusted hazard ratio [aHR], 0.64; 95% CI, 0.50-0.83; any SUD: aHR, 0.68; 95% CI, 0.54-0.85) and use of liraglutide (2509 users) with the second lowest risk (AUD: aHR, 0.72; 95% CI, 0.57-0.92; any SUD: aHR, 0.78; 95% CI, 0.64-0.97) of both AUD and SUD hospitalization. Use of any AUD medication was associated with a modestly decreased risk (aHR, 0.98; 95% CI, 0.96-1.00). Semaglutide (aHR, 0.78; 95% CI, 0.68-0.90) and liraglutide (aHR, 0.79; 95% CI, 0.69-0.91) use were also associated with decreased risk of somatic hospitalizations but not associated with suicide attempts (semaglutide: aHR, 0.55; 95% CI, 0.23-1.30; liraglutide: aHR, 1.08; 95% CI, 0.55-2.15).

Conclusions and Relevance

Among patients with AUD and comorbid obesity/type 2 diabetes, the use of semaglutide and liraglutide were associated with a substantially decreased risk of hospitalization due to AUD. This risk was lower than that of officially approved AUD medications. Semaglutide and liraglutide may be effective in the treatment of AUD, and clinical trials are urgently needed to confirm these findings.

Kaynak

Lähteenvuo, M.; Tiihonen, J.; Solismaa, A.; Tanskanen, A.; Mittendorfer-Rutz, E. & Taipale, H. (2025). Repurposing Semaglutide and Liraglutide for Alcohol Use Disorder. JAMA Psychiatry; 82(1):94.